Σύντομος οδηγός για αρχάριους
Αθανασιάδης Π. Γιάννης
athang@uom.gr
Εισαγωγή
Το Linux στις μέρες μας αποτελεί μια από τις σημαντικότερες και πιο ολοκληρωμένες λύσεις στον χώρο των λειτουργικών συστημάτων, τόσο για τους απλούς χρήστες όσο και για επαγγελματικούς και άλλους ερευνητικούς σκοπούς. Σε ελάχιστο χρονικό διάστημα έχει καταφέρει να κερδίσει μεγάλο
ποσοστό στην αγορά των servers και όχι μόνο. Όλο και περισσότερες εταιρείες, ανάμεσα σ’ αυτές και μεγάλοι οικονομικοί κολοσσοί έχουν επενδύσει αρκετά πάνω σ’ αυτό το φιλόδοξο λειτουργικό σύστημα. Ο τομέας που μειονεκτούσε πάντα το Linux ήταν η φιλικότητα του user interface. Με την συνεισφορά όμως εταιριών όπως η Suse, η RedHat και άλλες, αλλά και ανοιχτών projects όπως του KDE ή/και του Gnome το Linux έχει γίνει πλέον πολύ εύχρηστο και φιλικό απέναντι στους απλούς
χρήστες.
Τί είναι το Linux;
Το Linux είναι ένα δωρεάν, ανοικτού κώδικα λειτουργικό σύστημα παρόμοιο με άλλα UNIX συστήματα, το οποίο είναι διαθέσιμο για τις περισσότερες hardware πλατφόρμες. Προσφέρει εκτεταμένη, ενσωματωμένη στον πυρήνα του, δικτυακή υποστήριξη, έχει πολυάριθμα χαρακτηριστικά για συνεργασία με άλλα συστήματα σε περιβάλλον δικτύου, και ένα μεγάλο αριθμό από εγγενείς εφαρμογές.
Η προέλευση του Linux
Το Linux (βασικά ο πυρήνας του) δημιουργήθηκε το 1991 από τον τότε Φιλανδό φοιτητή, Linus Torvalds, ως μια εναλλακτική πρόταση στο Minix. (ένα UNIXOειδές λειτουργικό). Είναι μια ελεύθερη υλοποίηση του UNIX (όπως περίπου και το BSD) και προσπαθεί να ακολουθήσει το POSIX standard. Βασικό ρόλο στην ανάπτυξή του έπαιξε ο οργανισμός Open- Source Initiative
(http://www.opensource.org/ ) και η άδεια χρήσης GNU General Public License, με την οποία διανέμεται. Σύμφωνα μ’ αυτήν ο κώδικάς του είναι διαθέσιμος σε όλους, δίχως να αποκλείεται και η εμπορική εκμετάλλευση του εκάστοτε προγράμματος. Έτσι ο καθένας μπορεί να εκτελέσει, να αντιγράψει, να διανείμει, να μελετήσει, να αλλάξει ή και να βελτιώσει το λογισμικό, χωρίς βέβαια να καταπατά τα πνευματικά δικαιώματα του κατασκευαστή του. Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με την άδεια GNU GPL θα βρείτε στο Site της GNU ( http://www.gnu.org/ )
Λόγοι για να χρησιμοποιήσετε το Linux
Είναι εντελώς δωρεάν και η συντήρηση του δεν κοστίζει τίποτα! Κάθε φορά που τοποθετείται linux σε έναν υπολογιστή, μερικά δολάρια που στοιχίζουν κανονικά τα λειτουργικά της Microsoft δεν πηγαίνουν στην εταιρεία κολοσσό. Είναι γρηγορότερο, πολύ πιο ευέλικτο και προσαρμόσιμο από τα Windows XP (και κάθε άλλη έκδοση των Windows). Ο πηγαίος κώδικάς του είναι διαθέσιμος. Αυτό σημαίνει πως τα τυχόν bugs διορθώνονται σε χρόνο ρεκόρ! Επιπλέον προσφέρει σημαντικά καλύτερη ασφάλεια από τα λειτουργικά της Μicro$oft. Ένα τυπικό σύστημα linux είναι ασύγκριτα πιο ανθεκτικό σε επιθέσεις, δεν κινδυνεύει να προσβληθεί από ιους και worms, ούτε από email που περιέχουν ιούς -παραδείγματα : melissa, msblast, i love you worm, sasser, dabber και μια ατελείωτη λίστα από worms και viruses για τα windows. Δεν υπάρχει λογισμικό spy- ware ή προγράμματα που να παρακολουθούν τις συνήθειές μας και να στέλνουν αναφορά στις εταιρείες. Αποφεύγουμε τον έλεγχο από τις μεγάλες εταιρείες λογισμικού. Μια τυπική διανομή linux -πχ debian, suse, fedora, mandrake, slackware κτλ έρχεται με ένα πλήθος προγραμμάτων για οποιαδήποτε λειτουργία χρειαζόμαστε - ΟpenΟffice για εφαρμογές γραφείου, xmms για mp3, kaffeine για video/dvd player, gimp για επεξεργασία γραφικών, mozilla για web browser και email, και τόσες άλλες εφαρμογές και παιχνίδια, καθώς και επιστημονικά προγράμματα, γλώσσες προγραμματισμού, εφαρμογές δικτύου, servers mysql, apache, sendmail, proftpd, openssh, openssl, openldap, κτλ κτλ. Αυτό σημαίνει πως το ίδιο το λειτουργικό μας παρέχει όλα τα εργαλεία που θα χρειαστούμε για σχεδόν οποιαδήποτε δουλειά θέλουμε να κάνουμε και δεν χρειάζεται να κατεβάσουμε επιπλέον προγράμματα. Ακόμα, για εφαρμογές των windows που πρέπει να τρέχουμε, το linux διαθέτει το εξαιρετικό εργαλείο wine, μέσω του οποίου μπορούμε να τρέχουμε εφαρμογές των windows, από το linux σύστημά μας!
Η φιλοσοφία του ανοικτού κώδικα ταιριάζει απόλυτα με την λογική της εκπαιδευτικής και επιστημονικής κοινότητας, καθώς προάγει τη γνώση ελεύθερα σε όλους και τη συνεργασία, μακριά από πατέντες, ιεραρχίες και άλλα που δυσκολεύουν την πρόοδο και την καθιστούν προνόμιο των λίγων. Η ίδια η κοινωνία μπορεί να παραδειγματιστεί και να πάρει μόνο καλά από το πείραμα του ανοικτου λογισμικού. Σε κάθε περίπτωση το μέλλον των υπολογιστών και των δικτύων είναι το ανοικτό λογισμικό. Ολοένα και περισσότερες επιχειρήσεις και δημόσιοι οργανισμοί στρέφονται στο linux, ώστε να μην είναι υποχρεωμένοι να πληρώνουν χιλιάδες και εκατομμύρια δολλάρια για άδειες χρήσης λογισμικού και να εκμεταλλευτούν τα πλεονεκτήματα του ανοικτού λογισμικού.
Ήδη το ανοικτό λογισμικό χρησιμοποιείται για να προωθήσει το μεγαλύτερο μέρος της κίνησης του διαδικτύου- apache για τον web, openssl για κρυπτογράφηση, sendmail για email, bind για το dns , ακόμα και η στοίβα του tcp/ip που αποτελεί τη ραχοκοκαλιά του internet είναι υλοποίηση ανοικτού λογισμικού.
Mozilla firefox για web browsing, xmms για mp3 player, ΟpenΟffice για το word processing και φυσικά η πάντα χρήσιμη κονσόλα!
Ο πυρήνας του Linux
Ο πυρήνας (kernel) είναι το τμήμα του λειτουργικού συστήματος που χειρίζεται τις πιο βασικές λειτουργίες και ελέγχει την αλληλεπίδραση με τον υπολογιστή.
Ο πυρήνας, ουσιαστικά, είναι απλώς ένα πρόγραμμα κατασκευασμένο έτσι ώστε να ελέγχετε τον υπολογιστή σας χωρίς να χρειάζεται να γνωρίζετε κάθε μικρή λεπτομέρεια για την εσωτερική του λειτουργία. Ο πυρήνας του Linux είναι «αρθρωτός». Αυτό σημαίνει ότι, όταν το πρόγραμμα του πυρήνα δημιουργείται μπορεί να παραμετροποιηθεί έτσι ώστε να περιλαμβάνει μερικά χαρακτηριστικά και να μην περιλαμβάνει άλλα.
Έτσι ο πυρήνας μπορεί να είναι κομμένος και ραμμένος, κάθε φορά, στα μέτρα του εκάστοτε συστήματος. Αυτό είναι πάρα πολύ θετικό διότι, αφαιρώντας τα άχρηστα χαρακτηριστικά από τον πυρήνα, δημιουργείται ένας μικρός, γρήγορος και σταθερός πυρήνας και εξοικονομούνται αρκετοί πόροι.
Για παράδειγμα: Για έναν υπολογιστή που δεν διαθέτει SCSI περιφερειακά είναι άχρηστο να τα υποστηρίζει ο πυρήνας του λειτουργικού του.
Ενώ σε ένα απομονωμένο σύστημα δεν του χρειάζεται να έχει υποστήριξη δικτυακών περιφερειακών.
Στην ονομασία των πυρήνων ακολουθείτε μια συγκεκριμένη ονοματολογία της μορφής x.y.z.
Το x δηλώνει την major έκδοση, το y τη minor έκδοση και το z την revision έκδοση. Από αυτές τις τρεις η minor έχει μεγάλη σημασία για τον εξής λόγο: Οι πυρήνες του Linux χωρίζονται σε δύο κατηγορίες: τους σταθερούς και τους ασταθείς. Οι οποίοι ξεχωρίζουν από τον αριθμό της major έκδοσης του πυρήνα. Οι σταθεροί έχουν ζυγό αριθμό major. Π.χ.: x.2.z, x.0.z ,x.8.z ενώ οι ασταθείς μονό αριθμό. Π.χ.: x.1.z, x.9.z ( Βασικά η ασταθείς έκδοση είναι μια έκδοση με πειραματικές προσθήκες). Τα patches αντιστοιχούν στο z του σχήματος x.y.z.
Τον “πηγαίο κώδικα” του πυρήνα ή και κομμάτια του (patches) μπορείτε να προμηθευτείτε από το site http://www.kernel.org/ ή απο κάποιο τοπικό mirror (πχ ftp.ntua.gr/pub).
Οι διανομές του Linux
Ωραία όλα τα παραπάνω αλλά όπως ίσως καταλάβατε για να μαζέψει κάποιος όλα αυτά τα δωρεάν και ελεύθερα διανεμόμενα προγράμματα και κομμάτια του συστήματος,χρειάζεται πολύ ψάξιμο και χρόνο για να τα κατεβάσει μέσω του δικτύου.
Με αυτό το σκεπτικό οι διάφορες εταιρείες που δραστηριοποιούνται γύρω από το Linux, και φυσικά ομάδες ανθρώπων δημιούργησαν τις διανομές. Οι διανομές δηλαδή είναι ένα σύνολο από πακέτα διάφορων προγραμμάτων, πληροφοριών, βιβλιοθηκών και πυρήνων του Linux, που οι εταιρίες αυτές τα έχουν συγκεντρώσει, έχουν φτιάξει ένα πρόγραμμα εύκολης εγκατάστασής τους, τα έχουν βάλει σε CD και τα διανέμουν. Άλλες είναι εμπορικές και άλλες όχι.Δηλαδή άλλες διανομές πωλούνται σε συσκευασία, έναντι κάποιου κόστους -πχ red- hat, suse και άλλες είναι τελείως δωρεάν.
Τόσο οι μεν όσο και οι δε είναι διαθέσιμες για δωρεάν κατέβασμα από το διαδίκτυο. Αυτό διασφαλίζει η άδεια GNU, ότι μια εταιρεία μπορεί να παρέχει το λειτουργικό σε συσκευασία, με εγχειρίδια, υποστήριξη κτλ αλλά παράλληλα πρέπει να το διαθέτει δωρεάν για κατέβασμα ή αντιγραφή σε cd. Οι διαφορές ανάμεσα στις διαφορετικές διανομές συνοψίζονται στα εξής σημεία: Καταρχήν όλες οι διανομές περιέχουν πυρήνα αλλά όχι τον ίδιο, ανάλογα με το πόσο πρόσφατες είναι, όλες τους έχουν Window Manager (γραφικό περιβάλλον), συνήθως το KDE αλλά υπάρχει το GNOME και κάποια άλλα, όλες τους διαθέτουν εργαλεία, προγράμματα, εφαρμογές αλλά όχι τα ίδια. Ακόμα διαφέρουν ως προς το μέγεθός τους (π.χ. η SUSE 9.2 είναι 5 cd, η debian είναι 7 cd κτλ). Το βασικό σημείο της διαφοράς τους είναι τα προγράμματα που περιέχουν, ο τρόπος εγκατάστασης των ανωτέρω καθώς και το εγχειρίδιο χρήσης που περιλαμβάνουν (και βοηθάει πάρα πολύ τον αρχάριο χρήστη). Για παράδειγμα,
οι πιο διάσημες διανομές περιλαμβάνουν μια εφαρμογή διαχείρισης του συστήματος, όπως το YAST της SUSE, μέσα από το οποίο μπορούμε να κανουμε τα πάντα στο σύστημα, να προσθέσουμε περιφερειακά, να ορίσουμε λειτουργίες του συστήματος, να σηκώσουμε servers κτλ, ενώ κάποιες δεν περιλαμβάνουν - π.χ. η slackware. Ανεξάρτητα από αυτό όμως, μπορούμε να κατεβάσουμε και να εγκαταστήσουμε εφαρμογές όπως το webmin ή το linuxconf μέσω των οποίων να κάνουμε σε γραφικό περιβάλλον την πλήρη διαχείριση του συστήματος.
Τι είναι το Live cd
Τα live cd είναι μια σχετικά καινούργια ιδέα στο χώρο του linux. Πρόκειται για διανομές linux οι οποίες τρέχουν μέσω του cd χωρίς να χρειάζονται εγκατάσταση στο δίσκο μας, ενώ το cd
περιλαμβάνει τις πιο γνωστές εφαρμογές που θα χρειαστούμε! Αυτό είναι καλό για άτομα που θέλουν να έρθουν σε επαφή με το linux αλλά δεν θέλουν να κάνουν μια πλήρη εγκατάσταση. Αφού δοκιμάσουν μια διανομή live cd και αποκτήσουν εξοικείωση, μπορούν να εγκαταστήσουν ένα πλήρες σύστημα στον υπολογιστή τους! Οι κυριότερες live cd διανομές είναι το knoppix και το me- pis, και οι δυο βασισμένες στο debian linux.
Knoppel(Ubuntu) linux live cd
Τo Knoppel(Ubuntu) είναι μια διανομή GNU/Linux που “τρέχει” απ’ ευθείας από το cd. Βάζοντας λοιπόν το cd και κάνοντας επανεκκίνηση του υπολογιστή, το Knoppel(Ubuntu) θα ξεκινήσει. Στην περίπτωση που αυτό δεν συμβεί, πρέπει να ρυθμίσετε στο ΒΙΟS ο υπολογιστής να εκκινείται αρχικά από το CD. Αφού λοιπόν το Knoppel(Ubuntu) ξεκινήσει, θα βρεθείτε σε ένα γραφικό περιβάλλον. Εκεί μπορείτε να δοκιμάσετε τη λειτουργία του, τη λειτουργία των περιφερειακών σας συσκευών κτλ. Εαν το περιβάλλον σας ικανοποιεί και θέλετε να εγκαταστήσετε μόνιμα το Knoppel(Ubuntu) στο σκληρό σας δίσκο, πράγμα που είναι καλό καθώς αυξάνει δραματικά την ταχύτητά του και έχετε τη δυνατότητα να αποθηκεύετε τις αλλαγές που κάνετε, αρκεί να ανοίξετε την κονσόλα (είναι το εικονίδιο με τη μαύρη οθόνη 6ο στην κάτω αριστερή μπάρα).
Wine και συμβατότητα με windows
Το wine είναι μια εφαρμογή ανοικτού κώδικα που περιλαμβάνει βιβλιοθήκες και αρχεία ώστε να μπορούμε να τρέχουμε αν χρειαστεί εφαρμογές ή παιχνίδια των windows στο linux σύστημά μας!
OpenOffice για εφαρμογές γραφείου
Επεξεργασία κειμένου, λογιστικά φύλλα και παρουσιάσεις είναι οι εφαρμογές που χρησιμοποιούνται περισσότερο στα γραφεία. Για το Unix και συνεπώς και το Gnu/Linux υπάρχει η σουίτα εφαρμογών γραφείου StarΟffice που κατασκευάστηκε από την Sun. Η Sun αποφάσισε να ανοίξει τον κώδικα και έτσι δημιουργήθηκε το έργο OpenOffice.org. Το Openoffice.org είναι το ανοικτό “αδελφάκι” του StarΟffice. Εκτός από τον ανοικτό κώδικα, ένα μεγάλο πλεονέκτημά του είναι η καλή συνεργασία με άλλα υπάρχοντα “κλειστά” προγράμματα. Η συνεργασία αυτή εξασφαλίζει ότι όλα τα κείμενά που υπάρχουν σε άλλες εφαρμογές, μπορούν να μεταφερθούν στο OpenOffice.org. Όταν εγκατασταθεί, οι
τέσσερις εφαρμογές που το αποτελούν είναι διαθέσιμες για τον χρήστη. Οι εφαρμογές που το
αποτελούν είναι επεξεργασία κειμένου, λογιστικά φύλλα, πρόγραμμα παρουσιάσεων, πρόγραμμα σχεδίασης. Όλες οι εφαρμογές έχουν κατασκευαστεί κατά τέτοιο τρόπο, ώστε οποισδήποτε έχει κάποια εμπειρία στην χρήση παρομοίων προγραμμάτων, δεν θ’ αντιμετωπίσει καμμία δυσκολία όταν αποφασίσει να χρησιμοποιήσει αυτά τα προγράμματα.
Εγκατάσταση του Linux
Για να μπορέσουμε να εγκαταστήσουμε το Linux στον υπολογιστή μας, θα πρέπει να έχουμε μια μονάδα σκληρού δίσκου ή ένα ειδικό partition (διαμέρισμα) που να είναι δεσμευμένο για την εγκατάσταση του Linux. Όταν χωρίζουμε σε partitions έναν σκληρό δίσκο, στην ουσία προσδιορίζουμε συγκεκριμένες περιοχές για διάφορες χρήσεις. Διαφορετικά λειτουργικά συστήματα γράφουν τα δεδομένα στα partitions με διαφορετικούς τρόπους και αυτοί οι διαφορετικοί τρόποι αναφέρονται συνήθως με τον όρο συστήματα αρχείων (file systems). Υπάρχουν δύο τύποι partitions, τα πρωτεύοντα (primary), που δεν μπορούν να διαιρεθούν σ’ άλλες περιοχές και τα εκτεταμένα (extended), που μπορούν να διαιρεθούν σε περισσότερες περιοχές με τη χρήση λογικών μονάδων δίσκων. Ένας σκληρός δίσκος μπορεί να περιέχει και τους δύο τύπους partitions ταυτόχρονα και έως τέσσερα πρωτεύοντα partitions. Θα πρέπει να έχουμε τουλάχιστον 1 GB ελεύθερα στον σκληρό μας δίσκο για την ελάχιστη εγκατάσταση του Linux, ενώ μια πλήρης εγκατάσταση με πάρα πολλές εφαρμογές απαιτεί πάνω από 4 GB. Στο Dos και στα Windows δίνουμε διαφορετικά γράμματα μονάδων στα partitions στα οποία χωρίζουμε τον σκληρό δίσκο. Το Linux δεν χρησιμοποιεί γράμματα μονάδων και τα partitions εμφανίζονται σαν κατάλογοι. Για παράδειγμα, αν έχουμε δύο partitions στο Linux, αυτά μπορεί να παρουσιάζονται σαν οι κατάλογοι / και /data. Να σημειωθεί οτι αν εξαιρέσουμε τη διαδικασία δημιουργίας partition για το linux, η εγκατάσταση ενός συστήματος linux είναι πανεύκολη υπόθεση, όσον αφορά τουλάχιστον τις πιο γνωστές και φιλικές προς το χρήστη διανομές suse, fedora, mandrake κτλ. Συγκεκριμένα, με αυτές τις διανομές δεν θα χρειαστεί να απαντήσετε σε ερωτήσεις δυσκολότερες από το ποια γλώσσα θα χρησιμοποιείτε στο σύστημα σας(!), η αναγνώριση του hardware γίνεται αυτόματα στη συντριπτική πλειοψηφία των περιπτώσεων, ενώ το περιβάλλον εγκατάστασης είναι γραφικό.
Υποστήριξη hardware
Οι σύγχρονες διανομές θα αναγνωρίσουν και θα εγκαταστήσουν αυτόματα όλες τις κάρτες δικτύου, οθόνης και ήχου,καθώς επίσης και εκτυπωτές και scanner, χωρίς να χρειαστεί να βάλετε cd με drivers! Ακόμα όμως και στην περίπτωση που δεν αναγνωριστεί κάποιο περιφερειακό μας, υπάρχουν καλές πιθανότητες οτι θα μπορέσουμε να βρούμε drivers με αναζήτηση στο internet. To linux θα αναγνωρίσει σχεδόν όλες τις συσκευές isdn και dsl, ενώ για το netmod της intracom που “παίζει” στην Ελλάδα θα βρείτε οδηγίες εγκατάστασης στο internet- αν και για κάποιες διανομές υπάρχει μια δυσκολία στην εγκατάσταση του netmod σαν usb συσκευή. Όσον αφορά τα modems, το linux θα αναγνωρίσει σχεδόν όλα τα σειριακά modems και κάποια από τα usb modems. Δυστυχώς πολλά modems που κυκλοφορούν, τα λεγόμενα softmodems είναι modems με μεγαλύτερη υλοποίηση σε λογισμικό παρά σε hardware. Για αυτή την κατηγορία θα πρέπει να ψάξετε στο internet να βρείτε αν υποστηρίζονται από το linux και να εγκαταστήσετε το driver για να παίξει το modem -π.χ. τα softmodems της conexant. Στις διευθύνσεις που βρίσκονται στο τέλος μπορεί κανείς να βρεί αν υποστηρίζεται το softmodem του και φυσικά τους drivers.
Αυτή η ασυμβατότητα οφείλεται στο γεγονός οτι κάποιες εταιρείες κατασκεύασαν τα modems τους ώστε να παίζουν μόνο στα λειτουργικά της microso$t, η οποία προφανώς χρηματοδότησε για αυτό, σε μια από τις λυσσαλέες της προσπάθειες να μονοπωλήσει την αγορά των desktop pcs (Σημείωση: η micro$oft αποκαλύφθηκε μέσω εμπιστευτικών εσωτερικών email της εταιρείας που διέρρευσαν οτι έδωσε τεράστια ποσά στην εταιρεία SCO ώστε να μηνύσει το ίδρυμα GNU με τη λογική οτι το linux χρησιμοποιεί πατέντες της SCO και έτσι όποιος χρησιμοποιεί linux να θεωρείται παράνομος! Η δίκη αυτή φυσικά δεν δικαιώθηκε για την SCO και τη micro$oft.) Πάντως αν αναλογιστεί κανείς τα πλεονεκτήματα που έχει με τη χρήση linux και ανοικτού λογισμικού,αξίζει να το ψάξει λίγο μέχρι να πετύχει συμβατότητα των περιφερειακών hardware του υπολογιστή του.
Αθανασιάδης Π. Γιάννης
athang@uom.gr
Οκτώβριος 2007
Θεσσαλονίκη
0 σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου